Tekst: Maartje Kunnen
Foto: Bram van Dal
Zijn stem, zijn kracht, zijn pen, zijn hart
Op festival Jams&Gems in het Eindhovense Strijp-S waren onder een stralende zon en kneiterharde beats breakdance-battles bezig. Liep je café Ketelhuis binnen dan kwam je ineens in een heel andere dimensie terecht. Oholiab A-Muteb, kortweg Obi, (31) hield een voordracht met niets anders dan zijn stem en zijn lichaamstaal; een zaal vol mensen hing muisstil aan zijn lippen.
Al sinds zijn veertiende staat de Eindhovenaar onder de naam Eauxby met zijn muziek op de planken. Daarnaast maakt hij foto’s, video’s en sinds een kleine twee jaar is daar spoken word bij gekomen. Tijd om hem daarover voor Bukblad eens aan de tand te voelen.
In Obi, die wortels in de Democratische Republiek Congo (DRC) heeft, komen verschillende werelden samen en dat geldt ook voor zijn kunst. Hij kiest niet voor één richting, ondanks dat hem vaak is aangeraden een keuze te maken. "Dit is allemaal onderdeel van mijn identiteit. Als ik echt eerlijk en oprecht wil zijn, moet ik overal gebruik van maken. "Obi houdt zich ook niet bij één taal. Op 30 juni, de dag van de Congolese onafhankelijkheid, postte hij op Instagram een clip met een voordracht in Nederlands, Frans en Engels, drie talen die niet van hem zijn: ‘Niet van mij, niet van mijn familie, niet van mijn volk, niet van de stammen waar ik toe behoor. Drie talen die me eraan herinneren dat alle pijn en leed van het Globale Zuiden altijd terug te herleiden zijn naar het Europese Westen. Drie talen die niet van mij zijn, want mama dacht alleen aan overleven. Maar wat nou als ik terug wil?"
Aan het begin en eind van de clip hoor je gezang in een Congolese taal. Het is Obi’s grootmoeder, die samen met haar zus en nicht zingt op de begraafplaats van hun familie. Zijn familie spreekt Swahili en een paar dialecten uit de streek. Hijzelf helaas niet. Toen hij vorig jaar in contact kwam met het Congolese kunstcollectief CATPC, dat exposeerde in het Van Abbemuseum, merkte hij hoe frustrerend het was dat hij met de meeste leden geen taal deelde. Hij wil graag Swahili leren en ook Lingala, een taal die vooral in het noordwesten van DRC gesproken wordt.
Hij was net gestart met therapie en begon zijn eigen teksten steeds beter te begrijpen.
Hoe hij bij spoken word is gekomen? Hij zat al een tijdje mentaal in een wat mindere periode en had al bijna anderhalf jaar nauwelijks muziek gemaakt of op een podium gestaan, toen goede vriendin Houda Bibouda hem voorstelde te komen voordragen op spoken het word-festival in Rotterdam. Hij wist niet wat spoken word precies inhield, maar had nog wel wat teksten liggen. Het waren heel persoonlijke teksten, over zijn jeugd, hoe hij is opgegroeid, ooit bedoeld als songteksten. Hij was net gestart met therapie en begon zijn eigen teksten steeds beter te begrijpen.
"Het was toen allemaal nog zo vers, dat ik heel emotioneel op het podium stond en mijn voordracht niet heb afgemaakt." Nam niet weg dat hij laaiende reacties kreeg. Mensen vertelden hem geraakt te zijn en ze wilden graag meer horen. Deze reacties had hij niet verwacht. Het besef drong door dat hij dingen onder woorden kon brengen die veel mensen herkenden, maar waar ze zelf niet altijd woorden aan konden geven. Vanaf toen voelde het als een missie om daar iets mee te gaan doen.
Hij meldde zich aan voor een ontwikkelingstraject bij Poetry Circle, een community voor performende schrijvers. Hij leerde veel over spoken word als kunstvorm, het ontstaan ervan tijdens de burgerrechtenbeweging in de VS en de eerste performers. Hij is bezig geweest met het verwoorden van gevoelens, van wat hij ziet in de maatschappij. "Ik wil een stem geven aan verhalen die niet verteld worden; verhalen vertellen op plekken waar mensen met een migratieachtergrond heel erg ondergerepresenteerd worden."
Als hij zijn teksten voor spoken word vergelijkt met wat hij schrijft voor zijn muziek, zijn die tweede veel luchtiger dan de eerste. Soms komt hij er ineens achter dat een tekst eigenlijk geen muziek nodig heeft. "Ik schreef een nummer over hoe er in rap wordt gepraat over geld, vrouwen, materiële zaken en hoe erg ik het daarmee oneens ben. Hiphop komt, net als spoken word, voort uit een beweging van verzet. Een beweging waar men kritisch is op hoe de mensen die het voor het zeggen hebben omgaan met het volk. In veel rap gebeurt dat tegenwoordig niet meer en artiesten die wél die kant van de hiphop uitdragen, worden niet erg in de spotlights gezet." Het nummer is ook een middelvinger naar alle politici met wie hij het oneens is, vooral rechtse. Toen hij het een keer voordroeg zonder muziek, kwam hij erachter dat dit was zoals het moest zijn. Het voelde alsof muziek zou zorgen voor effectbejag. Terwijl het voor hem iets was van waaruit hij een gesprek kon beginnen. Het directe contact met een publiek is belangrijk.
In een van zijn nummers zingt Obi: "Je stem, je kracht, je pen, je hart." Welke stemmen hebben hem geraakt? "Ik ben heel erg geïnspireerd door Akwasi. Als tiener heb ik superveel geluisterd naar zijn album Zwart Licht." Hij kijkt wat beschaamd als hij zegt: "Dat had ik wel illegaal gedownload." Akwasi’s teksten zijn heel maatschappijkritisch. De betekenis ervan is pas later ten volle tot Obi doorgedrongen. ‘"k heb pas zijn boek gelezen en ben erg geraakt. Met zijn kunst heeft hij veel verandering teweeg gebracht."
Daarnaast verdiept hij zich in Patrice Lumumba, een Congolese politiek leider ten tijde van de onafhankelijkheid, in 1961 vermoord. "Hij was een echte Afrikanist, zonder haat naar de Europeanen. Hij streefde ernaar samen te werken, zonder dat een van de twee uitgebuit werd. Hij had daarnaast – zijn tijd ver vooruit – feministische ideeën. Dat komt allemaal uit het land waar mijn familie vandaan komt."
Obi was blij dit te ontdekken en zo het beeld dat Afrikaanse mannen homofoob en vrouwonvriendelijk zouden zijn onderuit te kunnen halen. "Dat is een bepaalde groep mensen, en dat is mede zo geworden door kolonisatie en imperialisme. Maar vrouwen waren vaak het brein en de organisatorische kracht achter de verzetsbewegingen." Helpt spoken word je om je boodschap voor het voetlicht te brengen? "Ja, het biedt mij een enorm platform. Ik heb een mbo-3-diploma in videografie. Zoals het in Nederland werkt, zou ik met alleen zo’n opleiding niet komen op de plekken waar ik nu kom. Muziek heeft voor mij deuren geopend, maar spoken word nog meer." Hij heeft verschillende opdrachten gekregen, zoals een voordracht houden bij de herdenking van het slavernijverleden in Eindhoven en Helmond. Hij heeft gesprekken met wethouders kunnen houden over hoe het zit met schuldhulp en de toegankelijkheid van subsidies voor kunstenaars in Eindhoven. "En ik kom in gesprek met mensen van alle leeftijden."
Obi geeft ook workshops spoken word aan jongeren. ‘Als er een gemarginaliseerde groep is in de wereld waar we keihard overheen kijken, zijn het de pubers wel. Ze moeten heel veel, maar hebben niet veel te zeggen.’ Door teksten met ze te schrijven over datgene wat hen ten diepste beweegt en hen die te laten voordragen, helpt hij ze een stem te geven. Wat zou hij nog willen bereiken? "Een aantal jaar geleden ging het met mijn muziek ineens wat harder. Ik heb echter van dichtbij gezien hoe je eigen stem op de achtergrond kan raken als je bij een groot platenlabel terecht komt. Ik ben nog heel erg in ontwikkeling met de dingen die ik maak. Ik wil inspraak houden over hoe ik mijn boodschap vertel. Met de grote platforms heb ik niet veel. Liefst maak ik mijn eigen platform."
