Tekst: Stef Molenaar
Escalatie door een gebrek aan woorden?
Ethiek zonder woorden. Moraal zonder taal. Kan dat? Eskil Vogts De Uskyldige (The Innocents; 2021, nu op MUBI) volgt vier kinderen die ontdekken dat zij bovennatuurlijke krachten hebben. De film opent in een rustige, alledaagse setting midden op de dag. Ida en haar non-verbaal autistische zus Anna zijn buiten. We horen enkel vage stadsgeluiden, het geritsel van bladeren, het schuifelen van hun schoenen en we zien een kat.
Ida verraadt geen enkele intentie tot geweld, aanvankelijk. Spoedig begint ze de kat pijn te doen. Ze laat hem vallen, duwt hem weg, het geweld escaleert. Er is geen muziek, geen dramatische score en de camera blijft statisch en dichtbij. Je voelt je gedwongen toe te kijken, terwijl Eskil Vogt regisseert, je de scene in trekt, je medeplichtig maakt zonder een moreel kader te bieden. Zo begroet hij zijn publiek.
Ik betrapte mezelf erop naar het scherm te roepen, in de ijdele hoop dat mijn woorden de kinderen zouden bereiken, want juist het ontbreken van woorden maakt De Uskyldige zo huiveringwekkend en verontrustend. Zonder een volwassen tegenstem weten de kinderen niet wat ze kunnen, noch wat ze moeten doen. Hun toenemende krachten blijven betekenisloze ervaringen. Hun reacties komen uit impuls, niet uit reflectie. Stilte wordt een voedingsbodem voor de nakende escalatie van geweld. Dat voel je haarfijn aan.
Waar zijn de volwassenen die de kinderen de taal aanreiken om hun ervaringen te verwoorden, intenties en grenzen te verduidelijken en verantwoordelijkheid te nemen? Vogts volwassenen zijn praktisch, stellen gesloten vragen en luisteren maar half. Zouden de kinderen spreken, worden hun woorden dan gehoord? Misschien niet, althans, dat lijken de kinderen aan te voelen.
Eskil Vogt legt zijn personages het zwijgen op. Dan plaatst hij je in die stilte, totdat je merkt dat je zelf woorden begint te zoeken. Wie weet is dat zijn meest verontrustende gebaar: hij laat je voelen hoe fragiel moraal is zonder taal.
Misschien begint moraal pas daar waar het zwijgen ondraaglijk wordt.
