De werkelijkheid een fantasie?

Mulholland Drive voelt alsof je een onbekende tuin wordt binnengeleid, er is een paarse overgang met dansende silhouetten, die een dromerig gevoel opwekken, terwijl een hand de jouwe vasthoudt en je langs kronkelende paden van dromen en fantasieën voert. Pas wanneer je naar jouw gids wilt kijken, besef je dat die hand er nooit is geweest. Er zijn geen aangewezen routes. Sterker nog, het vertrouwde pad dat in het eerste deel van de film wordt aangereikt, door David Lynch voorgeschoteld als een klassieke detectivefilm met één oplossing, blijkt al snel een fantasie. Aan de kijker de taak om te bepalen welk pad terugkeert naar een verhaallijn die enigszins werkelijk voelt. Een uitdagende taak. Mulholland Drive zit zo vernuftig in elkaar dat het gebodene bij de onvoorbereide kijker een waanachtige ervaring op kan wekken. Heb jij nou net het geluk dat David Lynch je niet geheel onvoorbereid op pad heeft gestuurd, en dat ik hier voor jou zijn hint mag ontrafelen.

Normaliter introduceert een film eerst de personages en vervolgens komt het verhaal pas goed op gang. Bekeken vanuit een Lacaniaanse bril, laat David Lynch ons eerst zien hoe verlangen, fantasie en het Reële samen onze werkelijkheid structureren. Een man vertelt een andere man over zijn droom waarin hij een angstaanjagend figuur ziet achter het eetcafé waar ze nu zijn. Dit angstaanjagende figuur representeert het Reële, iets traumatisch dat hij heeft doorstaan en niet geheel in taal, beelden of betekenis is te vatten. Denk aan een trauma, ondraaglijke schuld of verlies. Aangezien hij over de figuur droomt, heeft zijn psyche al een fantasie bedacht om hiermee om te kunnen gaan. Wanneer hij gaat kijken achter de muur van het eetcafé, ziet hij het echt. Zijn fantasie werkt niet meer als scherm tussen hem en de te confronterende werkelijkheid. Hij valt letterlijk flauw. David Lynch vertelt ons: “Je gaat een film zien waarin droom en werkelijkheid niet netjes gescheiden zijn”. “Juist onze fantasie biedt een leefbare structuur voor de wereld”. In de woorden van de man in het eetcafé, simpelweg: “I had a dream”.

Wat betekent dit voor de gehele film? In het eerste deel leren we Betty, Rita en Adam kennen. Verder in de film zullen hun namen en onderlinge verhoudingen meermaals veranderen. De vraag is dan niet ‘wat is echt?’, maar ‘hoe helpt deze fantasie om met de werkelijkheid om te gaan, en voor wie?’